Met de camper naar Marokko zomer 1982.


Na 5 weken Amerika beginnen we samen aan onze tweede verre reis buiten Europa. Wederom 5 weken, maar dan met een zelfgebouwd camperbusje naar Marokko. Samen met Anke haar zus Marga en haar Marokkaanse man Moustafa. Wij met een Mercedes bus 206D en zij met een Peugeot 404 station. We hebben de gehele reis ca. 8000 km gereden. De reis heeft veel indruk gemaakt en een leven ingeleid van veel trekken en reizen. Het is een ongelofelijke luxe om met een camper, met alles aan boord, te reizen in een land waar alles nog mag (mocht?)..........
En wanneer we op een mooi plekje kwamen, b.v. een stuk strand aan de Atlantische oceaan, waar er genoeg van is, deed je de achterdeur open en zat je tussen de wilde kamelen op het strand. En 's avonds, onder een heldere sterrenhemel, vers gekochte Sardientjes barbeceuen op je terracotta kookpot met een sappige watermeloen als dessert. Dit is maar één van onze mooie herinneringen uit 1982.

We zijn in de zomer van 1982 in drie dagen naar Marokko gereden. Eerst om de nodige inentingen, voedsel voor onderweg en de nodige Dirhams, tegen een wisselkoers van ca. Fl 0,50.

We zijn 's avonds bij een ondergaande zon met de boot vanuit Breskens vertrokken. Een verslavend gevoel om met je camper, aan de vooravond van een 5 weekse verre reis, te staan wachten totdat de boot vertrekt. Een moment dat nog steeds bijblijft.

We hadden de reis uitgestippeld via Parijs, San Sebastian, Madrid en Sevilla richting Algeciras. Vandaar met de boot naar Ceuta, een klen stukje Spanje in Afrika. Vervolgens in één ruk door via Rabat naar Casablanca, de stad waar mijn zwager zijn familie woont.

De heenreis verliep echter niet geheel volgens wens want in Madrid kregen we motorpech op de 'Route du Pheriqe'. De schade was onherstelbaar en we moesten de Peugeot achterlaten en met z'n vieren verder in onze camper. Zo gezegd zo gedaan. De verdere reis was de bus wel wat vol maar er was zelfs nog voldoende plaats om met z'n vieren te slapen.
Tevens kun je een tegenvaller krijgen als je niet goed uitkijkt bij de grensovergang van Spanje naar Marokko. Veel mensen bieden je hulp aan maar geef je paspoort niet uithanden en blijf altijd in de buurt. In alle drukte (steeds weer de grens overstekende mensen voor een handeltje aan de andere kant oid) ben je zo je papieren kwijt

Op de terugweg hadden we de laatste boot naar Spanje en is onze bus aan de Spaanse grens minitieus doorzocht door drie douaniers met een hond. Kennelijk een hele dag nog niets kunnen vinden en voldoende tijd om op het gemak een stel uit Nederland aan de tand te voelen. Bus op de brug, kloppen op het chassis, auto helemaal leeg en met de hond op zoek naar drugs. Geen leuke ervaring. Let dan ook goed op dat je geen lifters over de grens meeneemt of overnacht vlak voor de grens. Op deze wijze kunnen ze drugs in je auto verbergen met als doel het er, na het passeren van de grens, weer uit te halen.

De eerste dag in zo'n Arabisch land is heel indrukwekkend. De Muezzin die een aantal malen per dag vanuit de Moskee via luidsprekers zijn gebed verkondigd. "Allahu Akbar, Allahu Akbar...Ashadu an la Ilah ila Allah........Ashhadu an Mohammedan rasul Allah ....... haya alaas-sala..Haya ala as-sala"

Allah is groot, Allah is groot Allah is de enige God en Mohammed is zijn profeet, kom bidden, kom bidden..........

Toen wij daar waren maakten we bovendien nog twee weken van de vastenmaand Ramadan mee. Wij hoefden niet mee te doen. Gelukkig maar, want met zo'n hitte is vasten geen pretje. 's Avonds (na zonsondergang) is het tijdens de Ramadan feest. De gehele stad Casablanca kwam na zonsondergang tot leven. Ontzettend gezellig. Zeker in een mild klimaat met zwoele avonden. Iedereen liep buiten -opperbest gekleed- of zat wel op een terrasje. Ook kun je dan allerlei traditionele dingen eten. Overal de geur van zoetigheid.

Zoete koekjes, kikker-erwtensoep en allerlei andere lekkere zoetigheid. Ook de zoete mintthee (in kleine glaasjes met veel suiker) is favoriet bij de bevolking. Deze thee is ook heel lekker. Je kunt de thee ook in Nederland maken want daar groeit Mint aan de kant van de weg. De basis is groene thee, doe er nadien wat mint bladeren bij en flink wat suiker.

Na ons verblijf van ongeveer tien dagen in Casablanca bij Moustafa zijn familie en een bezoek aan Rabbat zijn we via de kustweg richting het Zuiden gereden. Via El-Jadida en Safi naar Agadir. Vanuit Agadir landinwaarts richting Marrakech en via het kleine kustplaatsje Essaouira weer terug naar Casablanca. Van daaruit zijn we met z'n tweetjes aan de terugreis begonnen. Marga en Moustafa bleven nog twee weken en zouden per vliegtuig terug gaan. Wij reden dezelfde weg terug als heen, maar zodra we in Spanje aankwamen zijn we richting het Westen naar Albufera in Portugal gereden voor een weekje aan het strand. Daarna weer in twee dagen terug naar Holland.

Twee maal hebben we wat verschillen in cultuur gemerkt. De eerste keer reden we door een oranje verkeerslicht en moesten we dit nadien bewijzen aan een motoragent die blijkbaar iets wilde bijverdienen. Hij bleef maar beweren dat het rood was. Gelukkig kon Moustafa het tij keren en na een lange discussie, waar ook de tijd voor is kennelijk, konden we doorrijden. De tweede keer ging het over een kus op straat die wij (Anke en Wim) elkaar gaven. Daarvoor werden we uitgescholden en ontstond er bijna een handgemeen. Wij vonden de opmerking niet zo erg en accepteerden dit als een verschil in cultuur of religie maar Moustafa vond dat dit niet kon in een modern Marokko. Gelukkig liep ook dit weer goed af.
Casablanca
We hadden een goede gids aan mijn zwager en zijn familie. We verbleven in hun huis, leefden onder de lokale bevolking en aten lokale gerechten. Couscous en tagines met brood. 's Morgens vroeg naar de markt waar je aan de kant van de weg maiskolven met boter van de barbeque kunt kopen. We besteden onze tijd in Casablanca en omgeving aan 'Site seeing' en zomaar relaxen.
De dames struinden met mijn zwager zijn familie dagelijks de lokale markten af en ervaarden daar de traditionele gewoonten.

Casablanca is voor onze begrippen een Westerse stad. De jeugd liep modern gekleed en niets wees op een orthodoxe moslim houding. Wij werden overal geaccepteerd en vriendelijk ontvangen.

Maar wees ook altijd op je hoede. Bijvoorbeeld kijk uit bij een aanrijding met letselschade. Altijd direct naar een arts om het letsel al dan niet schriftelijk te laten vastleggen. Iemand loopt gewoon weg na een ongelijk en twee weken later krijg je een ziekenhuis rekening van een operatie. Achteraf is het dan lastig te bewijzen hoe het zat. Zeker wanneer je de taal slecht spreekt. En als buitenlander heb je meestal toch wat minder rechten dan de lokale mensen.
Ook zijn we een keer met z'n vieren naar een traditionele Hammam (badhuis) geweest. Mannen een vrouwen natuurlijk apart. Je moest elkaar wassen met een sissel washand. Bij de dames was het een vrolijke boel. Vermoedelijk werd er een bruid uitgebreid gewassen voordat ze ging trouwen.

Het verkeer is natuurlijk ook niet te vergelijken met Nederland. Veelal wordt er nog gereden met paard of ezel en wagen. Zeker buiten de grote steden. Op de snelweg zag je ook nagenoeg geen auto's. Wel wandelaars en fietsers en de stadsreiniging kennelijk die de snelweg, werkelijk, stonden te vegen. Wel reden er veel taxi's. Van die oude Mercedessen 200 diesel, die natuurlijk bij die hitte altijd starten.

Op de foto rechts is "Sidi Abderrahman" te zien, een kleine nederzetting op een rots vlak voor Casablanca. Met vloed is het schiereiland alleen bereikbaar met een boot.

Het strand is mooi maar net als in Noord Italie verdeeld onder de lokale uitbaters die aan hun restaurant met zwembad een stuk strand hebben toegevoegd. Wat ons wel opviel dat er uitsluiten geklede mensen op het strand stonden. Sommige mannen met ontbloot bovenlijf maar vrouwen altijd met de kaftan aan. Liggende zonnebaders waren nauwelijks te zien. Als er werd gezwommen was het ook met kleding aan. Alleen kinderen liepen in zwembroek.
Rabat
We zijn ook nog een dag naar Rabat geweest. De oude hoofdstad van Marokko. We kregen daar dezelfde indruk als van Casablanca. Een Westers karakter en een gemoedelijke sfeer.
In het binnenland en aan de kant van de weg zagen we nog wel veel traditioneel geklede mensen. Fotograferen kon dan ook alleen met vooraf gevraagde toestemming. Meestal kreeg je die niet.

We hebben ook wel gezien dat een vrouw, die mijn camera zag, al een emmer over haar hoofd trok om het nemen van een foto te voorkomen. Alhoewel dat natuurlijk niet nodig was want wij vragen altijd toestemming vooraf.
Herinneringen aan Safi en Agadir
Van Safi en Agadir hebben we niet veel dia's gemaakt. Op een gegeven moment wordt je van alle schoonheid en indrukken verzadigd en verdwijnt de drang om te fotograferen. Ook de week die we hebben doorgebracht in Albufeira een mooie kustplaats in Portugal, op de terugreis vanuit Marokko, kon ons niet veel meer animeren. Met als resultaat wederom weinig dia's.

Van Safi kunnen we nog herinneren dat we daar op een prachtig strand zijn geweest met een prachtige blauwe lagune landinwaarts. Hier zijn we met de met de camper het strand op gereden om vervolgens ons kamp op te slaan tussen de wilde kamelen. Onvoorstelbaar.

In Agadir, het zuidelijkste punt van onze reis, hebben we voor de eerste keer kameel gereden bij een oud Portugees fort boven in de heuvels met een uitzicht op de haven. Agadir ligt ter hoogte van de Canarische eilanden en is één van de bekendste badplaatsen van Marokko. Boven de toegang naar het fort de 'Kasba van Agadir' (Agadir Oufellauit) uit 1572 kun je nog altijd de Hollandse tekst lezen "Vrees God ende eert Den Koninck" uit 1746. Kennelijk hebben wij, naast de Portugezen die het fort hebben gebouwd, er als Hollanders ook nog een tijdje verbleven.
Foto reeks
Marrakech
Eén van de mooiste plekjes met een groot plein "Djemaa el-Fna" (Het plein van de doden) in het centrum (Medina) waar veel van de kleine overdekte winkelstraatjes op uit komen (souks). In de kleine winkeltjes wordt veel handenarbied beoefend. Er zijn vooral veel fijn koperwerk, textiel en leer produkten te krijgen. De souks zijn opgedeeld naar artikelsoort. Houtwerken, groente, fruit, vlees, koper, kruiden etc.... En onderhandelen over de prijs is ook hier een verplichte bezigheid. Meem er de tijd voor. Het hoort bij het winkelen.

Verder was het op 'Djemaa el-Fna' altijd druk. Slangenbezweerders, watermannetjes en je kon met een koetsje het centrum rond. We hebben ook op een avond een dansvoorstelling bezocht in het paleis 'El Badi'. Het centrale plein 'Djemaa el-Fna' werd gebruikt als openlucht theater. Het maakte een diepe indruk op ons. Vreemde muziek en vreemde dansen. En Anke met een slang rond haar nek.
Marrakech vonden wij één van de mooiste plekjes die we tijdens onze reis hebben aangedaan.
Er is ook een camping in de directe omgeving. Toen wij er waren was er geen douche en geen warm water maar dat zal nu wel anders zijn. Je had ook geen vaste standplaats. Wanneer je met de camper weg was geweest had je de kans dat er iemand anders stond. Dit is ons maar één keer overkomen want we stonden nagenoeg elke dag alleen.

Ook hier weer waren de avonden zwoel en relaxed. Heerlijk met z'n vieren voor de camperbus met een glaasje thee onder de heldere sterrenhemel.
'S avonds genoten we van een lekkere maaltijd met vis en watermeloen. We aten alles wat maar vers aan de kant van de weg te krijgen was. De sardientjes die we stoofden op ons terracotta kookpotje hadden we vers bij de haven gekocht.

Ook zijn we de bergen ingetrokken naar de "Cascades d'ouzoud". Een lange rit over smalle bergweggetjes. Volgens de boekjes stroomt er in het voorjaar wel veel water maar toen wij er waren was het maar minimaal. De weg er naar toe leverde wel heel veel mooie plaatjes op. En wat enge momenten als de motor weer uit de versnelling schoot. We reden soms langs steile ravijnwanden op een eenbaans onverhard pad dus als de camper dan onverwacht even in snelheid terugvalt is dat best eng. Zeker achterin de camper.
Foto reeks
Foto's onderweg
Onderweg aan de kant van de weg vind je allerlei kraampjes met fruit, vlees-(waren), terracotta,- koperen- en rieten manden en -schalen en andere gebruiksvoorwerpen. Ook theehuizen waar je lekkere zoete mintthee kunt drinken vind je in overvloed. Ook zie je vaak wat lokale mensen die een geroosterde maiskolf aanbieden voor een Dirham cent.

Ook hebben we het meegemaakt dat we wat wilden gaan eten en dat de ober ons eerst verwees naar een lokale slager in het dorp om vlees te kopen dat hij dan weer voor ons wilde bereiden. Waarschijnlijk om zijn voorraad te beperken en bederf in zo'n heet land te voorkomen. Ongewoon voor een Nederlander maar wel heel logisch in zo'n heet land.

Of dit gebruikelijk is, is ons niet bekend maar we stopten ook een keer voor wat te drinken bij een soort cafeetje waar de mannen en vrouwen gescheiden moesten zitten. Er hing een zwart gordijn in het midden van de taverne om beide gedeelten te scheiden. We zijn maar doorgereden want we wilden wel samen iets drinken met ons viertjes.
Op de foto hiernaast zie je een leerlooierij -tannery- (incl. verven) in Marrakech. Dierenvellen worden in diverse baden behandeld. Duivenpoep, kalk en verschillende kleuren verf. Je kunt je voorstellen welke geur dit verspreidde in de directe omgeving.

Naast het leerlooien hebben we nog veel meer traditionele handenarbeid gezien. Het maken van mooie 'glas in lood' sierlampen van bladkoper met uitgesneden patronen. Het maken van tapijten. Het maken van rieten manden en stoelen. Het bakken van dakpannen en teracotta aardewerk. Een prachtige ervaring om deze vakmensen zo bezig te zien.
Essaouira
Essaouira is een klein vissersdorpje aan de Atlantische oceaan. In de jaren zestig druk bewoont door hippies die hier hun vertier kwamen zoeken. Het waait nagenoeg elke dag van het jaar in dit gebied. Je kunt het zien aan de kleding van de mensen. Lange donkere gewaden met een grote capuchon om hun gezicht te beschermen tegen het stuifzand.

Aan de kust vind je ook nog een oude Portugese vesting vanuit de 16e eeuw. Essaouira heeft ook een mooi strand maar door de harde wind wordt het niet veel gebruikt. Altans, toen wij er waren niet.

Vanuit Essaouira zijn we via de kust weer terug gereden naar Casablanca. Hier hebben we (Anke en Wim) Marga en Moustafa weer afgezet bij hun familie en zijn wij verder gereden richting Ceuta. De grens tussen Marokko en Spanje. Zij zouden nog zeker vier weken blijven en wij hadden nog ruim een week voor de terugreis. Ons doel was rustig aan te doen en nog wat mooie plekjes onderweg bekijken. We zouden eerst naar Albufeira gaan. Een mooi kustplaatsje aan de Portugese kust.




Terug reisverslagen

- Einde -